blind date…

Eg har vore på blind date for første gong i livet mitt. Kanskje for første gong på date i det heile tatt. Av og til, i øyeblikk av eit eller anna, kan ein koma til å gjera ting ein aldri trudde ein skulle gjera. Det dumpa inn på e-posten min tilbod frå ei datingside, 19 kroner for seks månader. Nitten kroner tenkte eg, det et jo lite for å finna ut kva som skjer der inne i dette hemmeleg men svært så populære landskapet. Så eg heiv meg på, impulsivt og uten å tenkja meg meir om. No var det 19 kroner pr. månad, men skitt, det er ikkje ein kaffikopp for månaden ein gong. Men eg angra før eg hadde lagt ut statusen min og eg ville sletta meg umiddelbart. Berre at der dumpa det ei melding inn før eg fekk snudd meg rundt. Ikkje noko tørrprat der i garden, rett og slett ein invitasjon til middag i byen. Hjelpe og trøyste, eg skumma profilen til han som var så dristig, såg at den i alle fall såg spiseleg ut, sjekka bilde som også var spiseleg. Skitt, tenkte eg, dei gale har det godt, og eg takka ja. Ein god middag på byen har eg sansen for, og kva gale kunne skje ein fredagskveld på ein av byens bedre restaurantar. Knipen var han i alle fall ikkje, eg sjekka menyen på nettet, for uvant som eg er med fine rettar måtte eg jo sjekka om eg forsto kva maten dei serverte der var, eg har før sote og valt mat ut frå russisk rullett. Eg såg fort at her var prisar eg ikkje hadde råd å spleisa på, så eg var glad for at eg var invitert. Og i alle fall to av rettane hadde eg høyrt om før, så det skulle vel gå bra.

Første runde unnagjort, så var det neste bekymring. Kva skulle eg ha på meg. Og, fyren visste like lite om meg som eg om han, så han visste slett ikkje at eg er ei kvinne med vel store former, min eks ville skamlaust sagt tjukk. Ville han snu i døra, denne karen som baud meg ut usett og usjekka? Eg visste enno ikkje anna enn fornavnet hans, og han mitt. Ville eg bli ståande der og gapa, svolten med nasen mot vindaugsruta inn til restauranten utan nokon kavaler? Eg kasta bekymringane bak ryggen. Ute komen får ute vera, sa bestemor. Hadde eg sagt ja fekk eg la det stå til. Eg bestemte meg for ei hylse av ein kjole som smaug seg over volangane mine, det du ser er det du får.

Sidan eg alltid er ute i god tid, så traska eg rundt i sidegatene med sommarfuglar i magen både vel og lenge, for ikkje å stå der og trippa og verka overivrig ved restauranten når daten kom. Panikken var på plass no. Kva i all verda hadde eg gitt meg ut på. Og korleis skulle eg vita kven han var, og han kven eg var. Dette var rein galskap, det var like før eg snudde. Men eg kunne jo ikkje vera så uhøfleg og berre utebli heller. Og så var eg svolten. Næringvit har eg.

Det gjekk bra. Eg blei ikkje ståande att som ei attergløyme. For daten kom. Ein hyggeleg og allsidig kar, som spanderte trerettars middag og noko godt å drikka dertil. Han preika og eg åt. Og maten smaka vedunderleg. Eg kom meg på bussen heim så velfødd som berre mogeleg var. Og om nokon lurer på om vi skal møtast igjen, daten og eg? Han veit framleis ikkje etternamnet mitt. Men eg har no vore på mitt livs første og truleg siste blind date.

aleine på kafe…

Det er ikkje synd i den som sit aleine ved eit kafebord. I alle fall dei fleste av oss. Det treng ikkje seia at vi er einsame, at vi manglar sosial omgang eller er attegløymer om vi sit der og nyt ein god middag aleine, eller har ein kopp cappuccino aleine ved kafebordet, eller nyt eit kakestykke til kaffien. Det fins dei av oss som trivs med aleinetid, som har gode stunder utan selskap der vi sit med kaffien vår, som likar å berre vera i folkelivet utan å måtta konversera eller forhalda oss til andre. At vi rett og slett nyt å vera aleine ei stund i surret frå andre rundt.

Det skal liksom vera slik at vi skal vera i flokk, flokken vår. At går vi ut, så skal vi vera fleire. Eg fekk merka det godt den gongen eg gjekk ut for å dansa om helgane, mukk aleine. Er du her aleine, spurde folk. Kor tøff du er, sa andre. Men kjære vene, eg gjekk ut for å dansa fordi eg elskar å dansa, – andre gonger var eg ute med venner. For eg har venner om eg ofte er å sjå aleine på kafe. Ingen stader tenkjer eg så bra som på kafe aleine. Aldri dukkar de topp fleire gode idear enn når eg sit der og høyrer summing av prat rundt meg.

Nokon går på fjellet, og gjerne aleine. Det er ikkje synd i dei om dei ikkje har turfølgje. Somme av oss går aleine på kafe, og det er ikkje synd i oss om vi sit der ved bordet mukk aleine. Vi er ulike, vi har ulike behov. Nokon ville ikkje trivast aleine på kafe, slik eg ikkje trives aleine på fjelltur, eller på fjelltur i det heile tatt. Å vera i ei vennegruppe og dela latter og prat er topp og viktig, men for meg er det også viktig med aleinetida på kafeen. Det er då og der eg pustar med magen og fyller på mine indre rom. Så ikkje sjå på den som sit aleine med medkjensle, heller ørlite misunnelse.

Kor langt kan vi strekkja oss for å møta kvarandre, utan å gje frå oss vår integritet? Korleis kan vi møtast med motstridande haldningar og meiningar, og framleis halda fast på vårt eige? Når det spissar seg, når ulike meiningar gnissar mot kvarandre, når vi tar ulike konsekvensar av det vi ser og begge meiner vi har rett, korleis framleis møtast i omsorg og i respekt?

Når totalt ulike overtydingar møtes, er det så lett å gå i krig. Sjå motstandaren som fiende. La haldningar og meiningar ta over alt fokus i staden for å sjå mennesket bak den ein er ueinig med. Det blir baktaling, det blir å grava fram skit om den andre. Det bli å fordømma, anklaga, trykka ned. Og så misser vi kvarandre, vi som kanskje før var ein del av kvarandre sine liv.

Korleis lever vi med at vi ser så ulikt på ting? Ser ulikt på innvandring, ser ulikt på Trump, ser ulikt på likekjønna sin rett til kyrkjeleg vigsel. Og alt det andre, der prinsipp, djup overtyding, eller eige grunnlag å stå på blir truga. Er det mogeleg at vi framleis kan sjå kvarandre som medmenneske, at vi framleis kan vera gode med kvarandre, at vi kan visa kvarandre respekt og lytta til kvarandre og tala vel om kvarandre. Om vi aldri blir einige, kan vi likevel ha omsut for kvarandre?

Vi skal ikkje la bli å kjempa for det vi trur på, vi skal halda fast på vårt eige og stå opp for det vi trur på, men det skulle vel vera mogeleg å gjera dette i audmjuk respekt for dei som vi opplever som motstandarar, skulle det ikkje?

dei trigga dagar…

Kanskje ikkje alle har det slik, men for mange av oss kjem dei vonde dagane. Kanskje ikkje fordi noko fælt har skjedd eller fordi det er noko som særleg står på. Men vi har våre sår som blir trigga, eit lite ord, eit eller anna som skjer, og vi rasar inn i eit rom vi ikkje var førebudd på å koma inn i no. Så står vi der, og noko sårt og tungt er opna. Det riv i våre indre landskap, vi er i fritt fall i kjenslene våre. Dagen som kanskje starta optimistisk er bitt ei utfordring å koma gjennom. Og vi kjempar for å koma oss vidare, ut i det opne rommet vi vil vera i. Men så heng noko att.

Rart med desse gamle såra, med desse ømme punkta vi ber med oss, oftast godt gøymte. Rart med denne sårbare tynne huda som så fort kan revna. Vi kan ha trudd at det er ting vi er ferdige med, vi kan ha tenkt at dette er fortid og historie og gjeld ikkje lenger i livet i dag. Så brått stuper vi inn i det. Og iblant tar det også tid før vi forstår kva som har utløyst dette. Vi må stogga opp og leita etter, kva var det no som blei trigga? Vi kan bli sinte i vårt forsvar, vi kan overreagera, og dei rundt forstår ikkje kva dette er. Men det er livet vårt. Det er det som gjer oss til menneske og ikkje robotar. Vi kan bli berørte. Vi kan bli små og redde same kor vaksne og kloke vi er.

Dei vonde dagane. Dagane då vi særleg treng nokon å krypa nær, nokon som tar imot og forstår, det er ofte dei dagane vi kjenner oss mest einsame. Mest aleine. For kven kan ta imot det som vi ofte kjenner skam over, at vi reagerer som vi gjer. Vi vil så gjerne få livet til og at alt skal vera vakkert. Vi bit heller tennene saman og lar det vonde få gå endå djupare inn, riva enno meir opp av det vi har prøvd reparera. Når vi treng kvarandre mest, la oss våga be om den nærheten vi ønskjer. Snille jenter som ikkje ber om sjokolade får ikkje sjokolade, sa ei til meg ein gong. La oss leita rundt oss etter ei beslekta sjel som tåler den vi er, i vonde dagar som i gode. Dei er der kanskje, dei som kan møta oss også når vi treng vrengja ut det vi ikkje er stolte av. Viss vi tør kan det henda vi blit tatt imot og sjølv kan ta imot tilbake.

 

sunnare enn gulrøtter…

Kva er sunnast, å trimma, eta gulrøtter eller å le? Eg held på å le. Og det etter ein dag på kafe med gode venner der vi lo så eg hadde gangsper i magen etterpå. Det å gå heim med latteren enno boblande i brystet, det å kjenna korleis smilet har hengt seg opp i ansiktet, og så landa heime med gleden i heile kroppen, det må vera helsebot. Eg er så heldig at eg har slike venner, venner å le med. Ikkje at dei ikkje er seriøse nok, vi diskuterer både Trumph, innvandring og neste års valg. Vi diskuterer om Jensen er korrupt eller ikkje, og om renta vil stiga. Men så kjem desse spontane komentararne, desse rå innspela, og vi knekk saman og hyler så dei andre kafegjestane snur seg og ser.

Ja, det er mykje som er sunt. Eg har starta på treningsstudio, og visste kjennes det godt å få bruka kroppen. Eg prøver skjera ned på kakeetinga og eta meir salat (sjølv om eg synes gras er for kuer), men ingen ting gjer meg så godt som denne latteren. Dette uhøgtidelege og glade. Ingen prestisje, ingen skeive blikk om vi har gått for langt, berre denne fryden over å kunna sei ting slik som dei fell oss inn der og då. Skråblikket på det som kjem opp, det å ta dei feilslåtte poeng og vri dei om. Og berre i rein pur varme overfor kvarandre, aldri vondsinna. Jau så visst er det sunt med slike vennskap.

Vi skulle ledd mykje meir. Vi skulle ha vore meir uhøgtidelege, vi skulle gitt meir blaffen. Vi skulle latt fleire murar falla rundt oss og sleppt kvarandre nærare. Sunnare enn det kan det ikkje bli. Vi vil ikkje vinna evig liv på det, men eit mykje kjekkare liv. Og det er no her vi lever, denne korte og dyrebare stunda som er gitt oss.

 

ulikskap som ressurs…

Eg var på forfattarbesøk og skulle møta elevar med bøkene mine. Eg kom litt seint ut frå ein fin time med ivrige elevar. Ute på gangen sat ei jente aleine, samankropen inn mot veggen. “Hei, sit du her”, spurde eg og stoppa ved henne. Ho nikka, andletet var så tomt. “Eg har ADHD, eg”, sa ho. Eg smilte til henne. “Så flott”, sa eg, “då har du ein ekstra ressurs i livet. Bruk den godt”.

Jenta såg opp på meg, andletet hennar opna seg. Ho reiste seg og sto framfor meg. “Det har ingen sagt før”, sa ho. Vi blei ståande og snakka samen ei god stund, og jenta var som forandre då ho gjekk ut til dei andre. Etterpå tenkte eg mykje på dette, korleis ein diagnose kan blir stempel på eit ungt menneske. Korleis det kan bli å bli plassert i ein bås, båsen for den som er annleis og ikkje heilt som ein skal. Men viss vi ser på historien vår, korleis hadde det vore om det ikkje var for alle med ADHD som med engasjement og ustoppeleg iver har gått på der andre hadde gitt opp. Og korleis dei med Asberger har kunne fokusert og fått resultat som ingen andre. Og dei med bipolar liding som i sine gode periodar har skapt det vakraste, mest utrulege. Eller dei med dysleksi, som vi kjenner frå historien som ressursmenneske. Og vi kan halda på vidare.

Viss vi først skal setja diagnosar på barn og unge som lever der i skulekvardagen, så la oss få fram ressursen i denne diagnosen. Mulighetane diagnosen opnar for, så den som får diagnosen oppdagar kor unik han eller ho er, kor utvald og med spesielle evner. La diagnosen bli noko å vera stolt over. For kva fattig samfunn ville vi ikkje vore uten desse som tilbake i historien kunne hatt diagnosar men aldri fekk det, fordi tida dei levde i ikkje var ei diagnosetid. Det var plass for ulikskapane utan å setja merkelapp på.

Eg vil slå eit slag for ulikskapen mellom oss. For mulighetane i den einskilde sine evner og utrustning. Vi skal ikkje alle vera like, vi skal ikkje alle gjera det same. Vi skal til saman vera eit stort og vakkert mosaikkbilde av rikdom. Vi trengs alle. Vi er alle unike, med eller utan diagnosar.

“Det har berre gått oppever for oss”, seier mor mi når ho ser tilbake på livet. Og vi som er etter har vel berre levd i oppoverbakken. Mor mi opplevde å bli farlaus før ho var to år gammal, det var ein hard kamp å greia seg for mor hennar som blei aleine med tre små. “Hugs alltid på å støtta Sanitetsforeininga, dei hjelpte oss”, sa onkelen min til mor mi, noko som har stått heilt klart for henne i alle år. Det å hjelpa. Mi mormor som strevde for å halda livet saman for seg og dei tre små, ho sa alltid “ein bli aldri fattig av å gje”. Å møta på sjukeheimen ein som hugsa denne enka som kom på døra deira med havremjøl i ein pose i krigsåra då det for alle var stor armod gjorde inntrykk. Ho delte det vesle ho hadde.

Eg tenkjer på dette i dag, dette med å dela. Vi som surfar på velstanden, som aldri har gått svoltne til sengs, som ikkje har mangla klede eller tak over hovudet. Som har fått utdanning, jobbar, og når det har glippe hjelp på anna vis. Vi som har nok, kvifor er vi så redde for å dela? Har vi mista noko veldig viktig som menneske? Var det overflod som fekk mormor til å gå rundt til naboar med den vesle posen havremjøl? Nei så visst ikkje, ho kunne vel ha trong for det alt sjøl. Men ho visste dei var utan og ho hadde. Og eg trur ikkje ho var aleine om slikt, det var slik haldninga var. Er dette ein verdi vi er i ferd med å mista? Tanken på dei andre, omsuta for dei rundt oss.

Nei, vi kan ikkje hjelpa alle. Det er så sant. Men vi kan hjelpa nokon. Slik sanitetsforeining hjelpte mormor og hennar den gongen for snart nitti år sidan. Og mormor sidan hjelpte dei ho kunne, med det vesle ho hadde. Strikka genserer og sokkar til basarer, og delte havremjøl. Og mange med henne. Det var slik livet fekk meining. Og heldigvis er det mange enno som ser denne verdien og som er der for andre. Heldigvis. Men les ein rundt om i aviser og blad kan ein frysa. Der er det eit “ver deg sjølv nok” som ofte lyser mot ein.

Det er kanskje ikkje så rart at så mange lever med meiningsløyse i dag, når alle skal vera seg sjølv nok. Når vi lever som om vi tar det for gitt at vi skal få stå her og berre nyta i oppoverbakken for alltid, og endåtil har fortent det. Den største gleda du kan ha, det er å gjera andre glad, skreiv vi i minnebøkene som barn. Kanskje denne enkle sanninga er det som kan berga oss som menneske, frå einsemd, motløyse, tomhet og meiningsløyse. At vi bryr oss om kvarandre.

denne jula…

Det er noko sorgvakkert med denne jula. Tida då vi alle skal vera glade med glitrande barneaugo. Då vi skal gleda oss over å vera saman, då vi skal ha fred framfor alt, – den tida då alle konflikter skal dekkast til, då alle motsetningar skal gøymast. Då vi skal eta ribbe og pinnekjøt og lutefisk og skåla med kvarandre glade jul. Det er noko sorgvakkert ved det. Desse innbitte forsøka våre på at alt er så uendelig kjekt. Denne lykka vi framfor alt må vera i, i alle fall vi som er så heldige å ha nokon å feira saman med. Vi skal kle oss i vår beste puss, både utvortes og innvortes. Det er vårt beste vi skal by, denne korte tida.

Eg hugsar ei jul frå barndommen, ei jul som står som spikra i minnet mitt. Vi var samla i stova heime, mor, far søster mi,bestemor, bestefar og den ugifte tanta. Vi hadde ete julemiddag og sat og skulle dela ut gåvene som låg under treet. Då banka det på døra. Det var ikkje julenissen som kom, det var ein som hadde forvilla seg bort julaftan, han sto ved døra i nokså forkommen tilstand og spurde etter bestefar. Han hadde vel knapt det klart for seg at det var julaftan, der han sto. Men på ei julaftan viser ein ingen bort. Mannen blei buden inn, han blei buden kaffi og småkaker og sat der ved bordet med oss. Han sa ikkje mykje. Søster mi var enno ikkje så stor  at ho forsto noko av jula, men eg var særs opptatt av pakkehaugen. Og pakkar blei delte ut, alt måtte gå sin gong slik jula skal.

Det var då gjesten som sat der ved bordet tok fram portemoneen sin, eg kan enno sjå for meg den brune slitte skinnpungen. Han opna pungen og lot det han hadde i renna ut på bordet. Til deg, sa han høgtideleg til meg. Og eg plukka lykkeleg opp dei brune kobbarmyntane. Ei lita barnehand full av eittøringar og toøringar. Knapt ein femøring. Men det var som den mest dyrebare skatt. Det er kanskje den gåva eg hugsar best av alle eg har fått. Det og stemninga i stova den kvelden, som eg då ikkje forsto så mykje av. Det sorgvakre.

Sidan har eg forstått at nokon nok sat heime venta på julaftangjesten og ikkje hadde det så kjekt, nokon bar sorga over han som hadde tutla seg bort ei julaftan og ikkje fann verken veg eller hugsa dag. Men for meg står denne julaftan i eit heilt eige lys. Det var noko så inderleg trist og så inderleg godt med det som skjedde. Juletreet med dei skinande lysa, pakkane under treet, og han som sat der ved bordet og tømde skinnpungen sin for eittøringar.

Det er noko sørgjeleg vakkert med det å skulle leva opp til så mykje forventingar som ei jul er. Det er noko djupt sårt i å skulle vera i så mykje lykke. Men det får så vera, jul er jul, og vi kan vera julegjestar hos kvarandre. Tøma ut til kvarandre det beste vi har, om det ikkje alltid varer til påske, så er det dyrebart der og då.

 

advent-tankar..

Advent, forventing, glede… No når alle lys skal tennast, alle kaker skal bakast, alle hus skal pyntast, og alle hjarte skal gleda seg, så er det viktig å vita at det ikkje er slik for alle. For somme er denne tida den tyngste i året. Det er ikkje alle som kan kjenna forventinga, som kan kjenna gleda. Denne tida er tvert om den tyngste, tida då savn blir endå sterkare, då einsemd kjennes endå vondare, då alle lys blir som spyd i hjarta som minner på det som ikkje blei. Det er tid for tungsinn, for sorg, for kulde i hjarte. Det å høyra alle dei kjende julesongane blir så vondt at å gå inn i eit handlesenter eller ein butikk blir noko ein gruar seg for.

Det er viktig å hugsa at livet ikkje er rettferdig, livet gir skarpe sår, og vi veit aldri kor tid vår tid er der, til å bli raspa i. Ja, vi skal gleda oss. Eg har alltid vore ein jule-elskar, eg har alltid gledd meg og pynta og planlagt. I år trur eg at eg vil gå saktare, vil vera meir var. Ei som hadde plass i livet mitt orka ikkje livet meir, det å gå mot jul forsterka mørket. Eg kjenner når eg tenkjer meg om fleire som gjerne skulle gjort som bjørnen, sove seg forbi jula. Det kan gjera oss meir vare å hugsa dette.

Ingen vil bli synast synd i, ingen likar veldedighet, ingen vil bli tatt seg av. Men det går an å gi av eit varmt hjarte, i respekt og verdighet. Det går an å ha varhet til å sjå den smerta som er der, og ikkje tru ein kan ta den bort, men vera nær i den. Det er dei små små tinga som gjer ein forskjell. Det er dei små øyblikka då ein tar seg tid som betyr noko. Den vesle helsinga. Og ingen av oss veit kven som ber eit mørke inni seg bak den vakre fasaden, det er ikkje utanpå det vises kven som svelgjer ned gråten gjennom dei julepynta gatene.

Eg ønskjer ei var adventtid, med opne hjarte for kvarandre.

 

julekontaktannonse…

Rart med denne førjulstida, ein blir liksom litt sentimental. Om ein trives aldri så godt i eige selskap, så verkar det som om “alle” har ein kjæraste å feira jul saman med. Ei einsleg sjel kan falla så djupt at ein vurderer ei kontaktannonse. Overskrift: “Nokon å klemma jula inn saman med”. Men kva meir skulle ein skriva i annonsen? Eg blei sitjande å tyggja på den tanken, diktar som eg er. Ville det slå an å skriva: “Kjedeleg dame som ikkje likar alkohol, som er lite festglad, som er både kveldstrøtt og morogntrøtt søker kjæraste. Er ei ufatteleg dårleg husmor, lagar kun lettmiddagar, gjerna oppvarma Fjordland, kan i periodar vera særs distre og i si eige verd, ikkje berre i minutt men timar og dagar. Er usedvanleg lite praktisk, bruker like gjerne kjevlet som hammar når bilde skal hengast opp. Taklampen kan stå uten lys i i vekesvis fordi ho gruer seg til å stå på ein stol for å skifta pære, høgredd som ho er, også på høgd 30 centimeter.”

Eg er redd få ville bita på min annonse. At eg er rimeleg snill, har humor og kan bake sjokoladekake hjelper vel ikkje særleg på. Heller ikkje er det vel noko pluss at eg ikkje alltid kler meg heilt A4, og at eg kan få latterkule på dei mest upassande stader og til dei mest umogele tidspunkt. Eg trives heime i stovekroken, men elskar å gå ut på kafe, og er veldig glad i mat andre lagar. Noko sylfide er eg heller ikkje. Og vil vel neppe bli, slankekurar eg har prøvd har alltid havarert. Eg er for glad i alt godt.

I grunnen har eg ikkje anna å skilta med enn at eg er einsleg kvinne litt over den beste alder, og at eg har livslyst. Men i grunnen trur eg at eg passar best aleine, så eg vil nok la den annonsen forbli eit innfall av adventstoskeskap. Det blir nok jul utan kjæreste også, og viss eg er heldig kan det jo dukka opp ein nisse eg kan gje eit kyss sånn i forbifarten.