Archive for January, 2016

Går det an å lika svensktoppar og ha æra i behold? Med skrivehule i Sverige er eg blitt pepra med dansemusikk og svensktoppar frå nærradioen gjennom fleire år. Og eg må med det same seia at dette ikkje er min favorittmusikk. Før eg kom hit til sweariket og fann min plass her, så gjekk eg lang omveg frå der den musikken befant seg. Og eg kjende meg liksom litt heva over denslags musikk. Så kom eg hit. Og opplever kor stolt svenskane spelar denne musikken, ser kor han har sin fulle og sjølvsagt plass i musikkmiljøet. Her ikkje berre dansar dei til denne musikken, men har han på øyra når dei går tur, sit på bussen, eller skal ha ein festkveld. Dansemusikken, svenskesviskene, er ikkje ein pariakaste her. Det har fått meg til å tenkja. Tenkja på snobberi.

Eg har då aldri opplevd meg som snobb. Ikkje vennane mine heller, det eg kan tru. Men ligg det likevel noko i vår norske sjel? Dansemusikk, svenskesvisker, ja, endåtil countrymusikk har liksom noko litt annanrangs over seg. Å seia at ein har vore på konsert for å høyra på svensktoppar, eg er ikkje sikker på at det får fram begeistra heiarop og missunning frå tilhøyrarane. Eller for mange av oss å setja på dansemusikk når ein har venner på besøk, la Crister Sjøgren eller Vikingane fylla stova og vippa med foten til, vil ikkje det heller få gjestane til å veksla blikk enn å nikka?

Som eg sa først, dette er ikkje min musikk, men eg har måtta ta meg i det å få ei nedlatande mine når denne musikken blir spelt. Eg har måtta ta meg i at eg er ein skikkeleg musikksnobb. At eg også ubevisst sorterer menneske etter kva musikk dei likar. Og dette trekket med meg sjølv likar eg dårleg. Så no skrur eg ikkje ned radioen når “jag trodde englarna fans” blir spelt, eller “kan man elska nån på avstand”. Eg øver meg på å sjå at her som ellers er vi ulike, vi likar ulik musikk, vi likar ulike bilde, vi likar ulike bøker, vi likar ulike menneske også. Og det viktigaste av alt er respekten for kvarandre. Og er det ikkje fint då, at nokon hyllar “leende gulbruna øgon”? Vi tåler vel ein låt og to som ikkje er førstevalet vårt?

Ukul med magebul…

Ukul med magebul, seier visst Se og Hør med stort frimod. Du stor alpakka. Eg ser ned på magebulen min og tenkjer, jasså, så eg er ukul eg. Eg stryk over magebulen min, står litt framfor spegelen og studerer den. Og eg tenkjer på dei gamle kvinnene i Midtausten som fekk status ut frå kor store magar dei hadde. Kva er det som er skjedd med oss. Med eller utan magebul, kva er det som betyr noko? Skal magane våre få definera oss?

Eg er taus. Og så er eg ikkje taus lenger. Nei, og atter nei. Eg vil starta ein aksjon, magebul er kul. Nei, den du er er kul, same om det er stor eller liten mage, stor eller lita rompe, store eller små bryst. Det er vel for søren kven vi er, som er viktig. For kva er vakkert? Er det ikkje varmen ut frå augo til eit anna menneske? Er det ikkje omsuta eit anna menneske gir, er det ikkje humoren, glitteret av latter eller tårer vi gir kvarandre som gjer oss vakre for kvarandre.

Magebul er ukul. Ja, så får det vera med å vera kul då. Eg vil heller vera eit menneske som andre byr seg om, som andre får glede av å møta enn å vera eit menneske utan magebul. Så JA til det å vera det menneske ein er, og JA til å edla fram dei kvalitetane i livet vi treng for å kunna ha det godt saman. Skulle det vera lettare å elska eit menneske utan magebul? Då er noko blitt rivande ruskande gale i den verda vi lever i, – og kva med dei mange som har innbul i magen fordi dei ikkje har til det daglege brød.

Eg er opprørt. Eg stryk over magebulen min igjen og tenkjer, stakkars ungjentene som kan koma til å tru på Se og Hør og dess like.

den ein eingong var…

Av og til får ein eit møte med den ein eingong var, ein står der ansikt til ansikt med sine eigen historie. Eg fekk eit slikt møte i dag, via ein song. Ein gospelsang, på engelsk riktignok, men min tekst var norsk. Salige visshet, Jesus er min… Eg kunne ha sunge med, så godt kjende eg den norske teksten. Så mange gonger song eg denne songen eit halvt liv tilbake, og vel så det. I eit kast var eg tilbake til, var det 1972 eller 1973, i Stord kyrkje, på vekkelsesmøte med John Olav Larsen. Stappfull kyrkje, inderleg tale, og så songen. Songen som reiv tilhøyrarane med. Salige visshet. I den stille midnattstime. O stor Gud. Og ikkje minst det inntrengande og inderlege refrenget “Jeg kommer Jesus, o til deg”. Vi sat der, lærarskulestudentar, bygdefolk, kyrkjegjengarar, bedehusfolk og tilfeldige innomdumpa. Vi sat der og fekk opna alle våre lengsler, alle våre sår, – orgelmusikken, orda, songen, det gjekk rett inn i den som bar sorg, den som var einsam, den som hadde opplevde såre svik, det gjekk rett inn og løfta fram ein som ville ha oss “just som vi var”, ein som ville fylla alt i alle. Og vi gret og vi kjende det i djupet av våre usikre og famlande liv. Kom kom kom, kviskra det frå alle hjørner i denne kyrkja desse dagane, og vi kom, redde, famlande, glade, takksame, opprømte og også skremte, for kunne vi våga seia nei, for kva om dette var vår siste sjanse, kva om denne natt blei den siste vi fekk å velja i.

Eg sit her og prøver sjå det klårt i ettertid, kva det var som skjedde der desse lange vekene då vi gjekk på møte kveld etter kveld, og ikkje greidde eller våga halda oss borte, då det var VEKKING med store bokstavar og folk fall på kne og overgav seg i hopetal. Var det Gud, var det massesuggesjon, var det skjulte behov som blei gjort synlege, og var det som skjedde svar på desse behova vi sat der med? Eg undrast, kor mange er att i folden i dag, av dei som låg på kne foran alteret den gongen? Kor djupt gjekk det det som skjedde der?

Salige visshet. Kva gjer det med meg å høyra songen i dag. Er det ubehag eg kjenner? Er det ein lengsel eg ikkje vil kjennas ved, etter den rusen det eingong var? Er det sorg over den tapte uskuld? Eg var der ein gong, eg sat der i den stappfulle kyrkja og kjente på lengselen, på suget, på gråten, – men gleda? Kor var gleda? Salige dei som kjende og kjenner den, tenkjer eg i dag med vemod.

eg takkar bestemor…

Er det bestemor eg kan takka for at eg blei diktar? Av og til undrast ein kvifor livsvegen blei som han blei. Kor kom alle orda frå, kor kom denne trongen til å laga historier. Kva tente denne elden i meg, denne elden som eg enno varmar meg på og har som drivkraft i livet. Eg skriv. Og når eg ser tilbake, så trur eg det starta under kjøkkenbordet til bestemor. Eg trur ganske sikkert at det var der det starta

Bestemor var kokke. Ho blei tilkalt til bryllup, gravferder, barnedåpar og alle store lag. Ho kokte på bedehusfestar og syttandemaifeiringar, ho stilte opp når det trongs. Og ho kjente alle i bygda. Ho visste alt av nytt. Og så budde ho langs den vegen dei mange måtte gå for å koma til bygdesenteret. Krinsane møttest i krysset liket ved huset bestemor var dronning i, og der også eg budde. Og dei som vandra forbi for å gjera sine ærend i sentrum, anten det var bank, butikk eller kommunekontor som skulle gjestast, dei tok seg ein stogg hos bestemor. Der blei det servert eit lite glas likør, heimebakte småkaker, og siste nytt.

Eg lærte meg tidleg at det luraste av alt var å vera usynleg når desse konene kom innom for å ta sin vesle stogg på vegen. Eg hugsar spørsmålet “no, er det nokon døyande eller fødande?” Og bestemor visste svar. Bestemor visste det meste. Men ikkje alt blei sagt om små barneøyro var i nærleiken. Så eg kraup lynkjapt under bordet når konene kom, og sat der musestille og lytta. Då fekk meg med meg alt, både det eg forsto og det er slett ikkje forsto. Men alt blei lagra i meg. Eg saug det inn, og sat der og såg for meg dei meste spennande, triste eller lykkelege bilde, alt etter kva som var på tapeten den dagen. Eg sat der og blei diktar.

Ville eg blitt diktar utan bestemor? Kanskje. Kanskje låg det så sterkt i meg. Men eg likar bildet av den vesle jenta som låg der heilt stille under bordet til bestemor medan konene tok for seg av bygdehendingar, både godt og gale. Eg likar tanken på den opne åkeren som låg der og tok imot alt det som blei sådd. Så eg takkar bestemor.

kan eit smil berga liv?

Kan eit smil berga liv? Tåpeleg spurt kanskje? Men kan eit vennleg ord, det at noko ser ein, gjera at den som ikkje orkar meir likevel held ut? Det høyres så lettvindt ut, så naivt. Men kva om det er slik? At så lite kan gjera ein skilnad?

Vi hastar forbi kvarandre i dagane våre, vi er så opptatt av vårt eige at vi ikkje registrere kven som står ved sida av oss i butikken eller på bussen. Vi er så inne i vårt eige at vi ikkje legg merke til korleis dei rundt oss har det. Vi irriterer oss over dei som seinkar oss, vi sukkar over dei som fomlar med det som kunne gått kjapt. Vi orkar ikkje dei som ikkje heng med. Ikkje for å vera vonde eller fordi vi vil nokon vondt. Vi er berre blinde.

Om nokon på vår veg i dag er så sliten at dei knapt orkar tanken på ein dag til, kan det at vi ser dei gjera ein skilnad? Kan det at vi stoggar opp, vekslar dei få orda, gir av vår tid og vår oppmerksomhet løfta om berre eit ørlite lys i mørket?

Eg er så naiv at eg trur på desse enkle små tinga. Eg er så enkel at eg trur på dei små små tinga som ein stor reiskap til å skapa ei betre verd, og eit betre liv for nokon. Eg har sjølv hatt dagar der eit smil, eit handtrykk, litt varme og raushet har gitt ny styrke. Vi kan alle koma dit at vi treng nokon som ser. Og enno ligg dagane opne for oss, til å gjera den vesle skilnaden for nokon.

Eg trur på raushet og godhet, og på dei små øyeblikka vi kan gi kvarandre!

kjærleiken…

Eg las eit dikt i dag, der det sto at kjærleiken er ei tåre. Eg trur ikkje det er rett. Kjærleiken er i så fall glitteret som lyser i tåra. Eg trur kjærleiken er håpet, kjærleiken er lyset og draumen. Og at utan den blir det tomt og kaldt både i oss og rundt oss. Ingen tårer, inga smerte, inga sorg må få riva frå oss den. For i kjærleiken blir det gode hos oss, også når det kan kjennast borte og vi ikkje kan sjå det.

Kva er kjærleiken, spurde eg i eit dikt då eg gjekk på gymnaset. Norsklæraren min sa at slike spørsmål skulle ein ikkje stilla i eit dikt. Kanskje han hadde rett. Kanskje det spørsmålet ikkje skal stillast i det heile, at kjærleiken skal levast og ikkje forklarast. For kjærleiken er meir enn lidenskap og forelsking og dei to saman, slik vi ofte tenkjer når ordet kjærleik blir nevnt, kjærleiken er den sterke varmen i hjarta som vil andre vel, som unner andre godt, som gleder seg over det gode og vil kjempa for det gode. For livet er ikkje ein konkurranse. Livet handlar ikkje om å nå lengst og koma fremst, men å få fylla dagane med meining, å få kunne få vera der for nokon, å få dela frå sitt forråd med nokon. Å fylla dei dagane ein har fått slik at ein kan gå til kvile med fred.

Visst fins vondskap. Visst fins svik og hat og sorg og smerte. Og tap. Nok til å fylla eit hav med tårer. Men kjærleiken er ikkje ei tåre, kjærleiken er det som får tårene til å skina, trur eg, same kva diktaren proklamerer. Eg trur at kjærleiken er det som tørkar tårer og gir oss mot til å leva.