Archive for December, 2015

all slutt er ein ny start…

Skal vera litt personleg no. Og så vil somme seia at det er du no alltid. Likevel, noko skjermar ein, og skal ein skjerma. Men det går mot jul, det går mot tende lys, julesongar og den store glitrande gleda. Og eg er jo ei som plukkar gleder og prøver finna det kjekke i alt. Og til vanleg er eg ei som elskar jula. Elskar å pynta, elskar å tenkja ut julegåver, gjerne eit halvår på førehand,- eg er av dei som smiler når julebrusen står i butikkhylla i oktober, – til vanleg. Eg er av dei som står ein halvtime i ro og ser på det tende juletreet på torget.

I år blir ei annleis jul. Ikkje berre fordi ho skal feirast langt borte frå barn og barnebarn. Som forresten gav meg ei fantastisk førjulsjul andre søndag i advent. I år skal eg feira jul med å pakka meg ut av huset som har vore basen i livet mitt dei siste ti åra. Pakka meg ut av samlivet med mannen eg delte like mange år med, om dei siste sju har vore pendelår der eg har vore mesteparten av tida i Sverige. Eit særbuforhold, men like fullt… No er det slutt. Endeleg slutt. Og alt skal delast. Fire juledagar skal brukast til å skilja mitt frå ditt, til å bera i kjelleren det som må lagrast enn så lenge, og til å seia farvel til to små familiemedlemmer med pels.

Det blir jul alikevel. Det blir julemat, det blir julegåver (eg har kofferten full med frå mine), det blir julemusikk og juletre. Og alt kjem til å gå føre seg med fred og vennskap. Men det blir ei annleis jul. Ei anna kvinne har vaska huset, bakt kaker, handla inn. Ei anna kvinne har pynta stova med nissar og englar. Ei anna kvinne har tatt min plass. Men det blir jul. Og så etter jul kjem eit nytt år. Og eg er av dei heldige, midt i det som er sårt og vanskeleg, for det er det å ta farvel, å seia noko anna vil vera å lyga, så er eg av dei heldige. Og eg veit det. Og gløymer eg det ein augneblink eller to, så skal eg minna meg sjølv på det. For rundt oss er dei som har mista både heim og sine og helse. Rundt oss er dei som verkeleg har grunn til å klaga. Så her gjeld det å skilja snørr og bart og sjå kva ein har.

Men ørlite sårt har ein lov å synas at det er. Om all slutt er ein ny start.

er det mogeleg å berga jula?

Det er sikkert syndig å seia det, men no er eg luta lei julesangane. Alle som ein. No har nærradioen spelt julesangar i snart tre veker, frå tidleg morgon til sein kveld. I alle butikkar, i alle handlesenter, der ljomar det glade jul og jingelbells og do they know its Christmas. Dette som skulle vera høgtid og noko vakkert og fint er blitt støy. Eg er begynt å unngår butikkar for å sleppa unna, så no får småbutikkane utan musikk alle mine kroner. Nærradioen er stengt og lukka til over nyttår. Ein einaste jingelbell til og eg tar på meg hørselsvern.

Er det nokon som synes dette er stas? Er det nokon som kjøper meir, blir lykkelegare eller blir lenger i butikken av julemusikk som ingen ende tar? Er det nokon som stoggar inne i butikken, lukkar augo, opnar hjarto og nyt julesongane og dermed opnar pengeboka ekstra også? Dei om det. Eg vil spara meg no desse dagane som er att til sjølve julaftan. Eg vil gå ring utanom alle som spelar julemusikk. Eg vil ha ei jul som ikkje er oppbrukt og ut-terpa. Eg vil på julaftan høyra Jussi Bjørling med skurrande O heliga natt, og kjenna at det enno er ein gneist att av det som eigentleg skulle vera jula. Glede, fred, håp!

Er det enno mogeleg å berga jula?

å få dela er eit privilegium…

Er det den som får hjelp som er heldig, eller er det vi som er heldige som får dela? Eg har tenkt ein del på det denne førjula, kor urettvist godane er fordelt. Kor utruleg mykje som er gitt få og kor utruleg lite som er gitt mange. Ingen vel sjukdom, katastrofar, traumer dei er påførte, forhold dei er fødd inn i. Eg trur det er få som vel å ikkje kunna gjera ein jobbinnsats i samfunnet. Så altfor mange er komne i situasjonar dei ikkje ønskte, ikkje valde, ikkje hadde herredømme over. Vi hadde eingong ein draum i dette landet, om solidaritet og å dela på godene. Det er ikkje heilt det som er dominerande i dag.

Somme av oss er av dei heldige. Vi har fått lov å behalda helsa sånn nokolunde, vi har fått med oss ballast nok til å ha noko å stå på når stormane kjem, vi har fått mulighet til utdanning, jobb, til å skaffa oss reir å bu i. Og vi lever som om dette er vår gudegitte og sjølvsagte rett. Vi er av dei heldige. Både med stad i verda vi er fødd, og med det vi har fått med oss i bagasjen. Måtte vi hugsa på det i møte med menneske som ikkje har fått det same utgangspunkt.

Det å få kunna dela med andre, er eit privilegium. Det å kunna gje av sitt for å gleda andre, er ei av livets store gåver. Den som har noko å gje og noko å dela, har sett inn i den verkelege rikdommen. Og det skal ikkje ein stor konto i banken til for å gjera det. Mi mormor var enke med tre små, ho sleit for å få endane til å møtast, men det å gje, det ville ho ikkje vera forutan. Den rikdommen ville ho ikkje gå glipp av.

Mange treng eit ekstra handslag, særleg no i jula. Barn som ventar på nissen, med foreldre som har snudd krona fire gonger. Nye landsmenn som treng ei varm jakke og ullsokkar i kulden. Einslege som så gjerne skulle kunna unna seg eit lite julebord heime i stova, om berre kronene strakk til. Dei er rundt oss. NAV stramar inn, det er ikkje kjekt for nokon å skilta med at ein treng hjelp.

Kor heldige vi er som kan gjera det vesle, som har mulighet til å dela. Som har den ekstra krona som skal til for at nokon kan få ei uventa glede. Vi som ikkje vil sakna verken juleribba eller pinnekjøtet eller multekremen om vi deler litt. Måtte vi unna oss det å få vera noko for nokon som treng det.

det blir jul allikavel…

Eg satsar på det blir jul i år også, med kjøpejulekaker, med moderate julegåver, med eit hus der levande lys dekker hybelkaninene. Eg satsar på at vi blir mette utan sju sortar og alle tenkjelege og utenkjelege flotte matsortar. Ære være dei som nynnar og syng og kosar seg med arbeidet før jul, og har stor og lykkeleg glede av det. Men alle treng ikkje gjera like eins. Dei som har det travelt, det er dei eg seier det til: det blir jul allikavel. Det blir jul med enklare midlar, det blir jul utan at det skin i kvar ei krå, viss vi berre kan vera saman og sjå kvarandre. For kva hjelper pakkehaugen når det berre er ting og ingen har eit fang og ei famn og eit blikk som elskar dei rundt seg vakre. Kva hjelper sju sortar viss alle sit der utslitte og ikkje er i stand til å nyta.

Det blir jul allikavel, viss vi greier sjå kvarandre, viss vi greier vera gode med kvarandre, viss vi kjenner at det er meiningsfylt å vera i lag, – eg trur ikkje dagens born manglar ting, heller ein klem og det å få ha tid og ro med dei dei høyrer til. Eg trur ikkje det er at vi i kvar krå har skura huset som skaper julefred, men at vi er tilstades og har krefter til å kjenna på julefreden.

Om du kjenner deg stressa av jula og kavar med å få alt i hop, så unn deg å gi blaffen i det du kan gi blaffen i. Ta deg heller ei stund kvar kveld i godstolen og la humla susa rundt deg, kjenn at du er god nok uansett. Vi skal ikkje alle vera like. Og kanskje ei av dei som elskar kakebaking og å laga rull og julebrød deler med deg? Ta då imot og fryd deg i staden for å kjenna at du burde ha gjort det sjølv. Det einaste vi bør, er å vera snille med oss sjølv og andre og passa på den dyrebare tida vi har.

om vi alle hadde vår…

Eg såg deg ikkje ikkje i dag. Eller, eg lot som om eg ikkje såg deg, og gjekk forbi med blikket vend bort. Eg kjende det stakk i meg, det var ikkje noko god kjensle. Eg tenkte på korleis det måtte vera å sitja der med koppen og vera usynleg. Å sitja der og vera oversett og gjort mindre enn ingen ting. Det gjorde vondt å gjera det eg gjorde. Men de er så mange, de er så ufatteleg mange. Eg kan ikkje gi til alle. På min veg over Karl Johan kunne eg tømt setleboka gong på gong. Eg meinte ikkje å vera uhøfleg, eg meinte ikkje å vera stygg, eg ville ikkje fornedra deg og gjera deg lita. Men eg gjekk forbi.

Eg har min som eg ser. Utfor senteret der eg bur er det ein som dagleg sit med koppen. Han er gammal, han er tydeleg sliten, men han sit der kvar dag. Han smiler tannlaust når eg kjem, kjenner meg att, og etter kvart er han blitt eit lys i dagane mine. Eg gler meg til å møta han, gler meg til å putta nokre slantar i koppen hans, gler meg til smilet og varmen han gir tilbake. Eg går aldri forbi han. Eg overser han aldri. Tvert om søker eg blikket hans langt bortanfrå. Søker smilet hans, og det glade nikket.

Eg forstår at ikkje alle har ork til smil, at livet er både krevjande og tungt, at det ikkje kan vera valet på øverste hylle for nokon å stå der med ein kopp. Og eg skulle ha hjelpt fleire. Men eg har min, og så er det mitt store håp at du er nokon sin, du også, du som eg gjekk forbi i dag. At vi alle kan ha vår eine, for då ville det vel monna litt? Vi er jo ganske mange, fleire enn det de er.