Archive for June, 2013

raushet…

Det er mange gode eigenskapar ein kan setja pris på hos sine medmenneske. For meg står raushet høgt. Menneske som evnar sjå dei som er rundt seg. Menneske som deler av seg sjølv utan gjenkrav. Raushet handlar for meg lite om pengar. Det er ei haldning. Det er å gå den ekstra mila, om det kan kosta litt. Det er å ta den tida som trengs til å vera tilstades for nokon som akkurat då treng det. Det er å kunna løfta dei som er rundt seg, og ta eit ørlite steg tilside sjølv så dei andre blir sett.

Eg er heldig å ha fått møta rause menneske. Og dei har sett spor i meg. Dei som i motgang har vore der utan å gjera meg liten. Dei som har opna armane sine og lukka meg inne i omsorg der eg sjølv kanskje ikkje har gitt av mitt beste. Menneske som har bydd på seg sjølv og ikkje har dømt men tålt. Rause menneske lar andre få stå oppreiste og rike tilbake etter eit møte.

Å få møta rause menneske er ei gåve. Måtte vi ikkje ta for sjølvsagt dei rause menneska vi er heldige å få treffa på, men audmjuke dela vidare det vi har fått!

er det slik vi vil ha det?

Eg hugsar barndommens kveldsbøn: “må alle barn i verda ha det like godt som eg”. Det riv i meg at ikkje alle barn har det godt. Det er ei smerte som nesten ikkje er til å orka å kjenna på. At barn lever i krigssonar, under bomber som fell. At soldatar kan koma og brutalt valdta og myrda. At heile livet blir levd i katastrofeområde. At barn blir ståande att foreldrelause uten nokon til å ta vare på seg. At barn står i mørke fabrikkar og får øydelagt liva sine. Alt dette skjer der ute. Og er utåleleg. Men her heime? At små barn skal gå til natt med frykt i vårt eige land. At små barn skal kunna bli vekte opp i frå søvnen, bli rivne bort ikkje berre frå sengevarmen, men frå all tryggleik og frå alt dei kjenner. Det er ei skam som vi no må leva med, i dette vårt heimland, her vi er så stolte av vår solidaritet og vår hjartevarme og vår raushet.

Barn er barn. Barneaugo skal få stråla. Barnehanda skal få strekkjast tillitsfulle fram og bli møtt. Skal barn straffast for foreldre som i sin desperate lengt etter fridom og tryggleik kanskje heldt tilbake noko dei skulle sagt? Skal barn måtta betale prisen for sakte saksgang, for eit firkanta system? Er det slik vi vil ha det? Det er så vanskeleg for mange av oss å forstå kor lett det er å knusa seg inn til ein liten familie som inderleg lengtar etter fred, og som så gjerne vil bli del av dette samfunnet vi har og som vil yta sin skjerv i det, og kor vanskeleg det er å gripa inn overfor dei som øydelegg det samfunnet vi er glade i og ønskjer, og få dei ut. Vi forstår alle at ikkje alle som kjem til landet vårt og gjerne vil bli her, kan få bli. Men det er vanskeleg, svært vanskeleg for mange av oss å forstå dei prioriteringane som blir gjort. Barn er det kjæraste vi har, barn er det vi skulle verna og beskytta aller mest. La oss ikkje bli eit samfunn utan hjarte.

det du ser…

Du skal ikkje skua hunden på håra. Det du ser, er ikkje alltid det du får. Det er ikkje alltid den blanke pelsen borgar for noko blankt under. Eller at eit rufsete ytre seier noko om mennesket bak. Vi lar oss altfor lett blenda. Eg hugsar lang tid tilbake. Eg var med min dåverande mann, skulptøren, på utstilling. Og skulpturane låg ikkje akkurat i Rema 1000 prisklassen. Inn kom ein sjabbete kar. Uvaska arbeidsklede, fleire daggammalt skjegg. Noko rufsete ja. Men han forelska seg sporenstreks i ein av dei store bronseskulpturane som sto der. Betatt gjekk han rundt og rundt skulptuen. Så tok han kontakt med skulptøren. “Den der vil eg ha”, sa han. “Kva er prisen?”

Skulptøren takserte kjøparen raskt. Han prøvde å avleia den begeistra. Han viste fram mindre og mykje billigare skulpturar, han viste bilde som kanskje var løyselege i pris. Men mannen var påståeleg. “Eg vil ha den der”, sa han. Og seljaren rodde ikkje mindre. Han ville vera omsorgsfull og ikkje gje kunden skamma over ikkje å ha råd til skulpturen når prisen kom på bordet.

Det enda med at mannen blei snakka frå kjøpet. Han subba seg ut frå utstillinga tomhendt. Det var då ein tilhøyrer pikka skulptøren på skuldra og spurde: “veit du ikkje kven det der var? Det der er byens rikaste mann.”

menneskeverd…

Kva er det som gir eit menneske verdi? Er det utdanning, posisjon, status, yteevne eller betalingsevne? Eller kanskje kor blank pels vi kan visa fram? Er det stundene vi sat og telde summar på kontoen vår, eller stundene då vi fekk eta kirsebær med dei store, som står att som det viktige i livet?

Eg veit berre at når eg ser tilbake på mitt levde liv, så er det ikkje desse tinga som ligg att i hjartet mitt og fyller det med takksemd. Nei, det som står att er øyeblikka av barnearmar om halsen, famner der eg fann heim, stunder på sengkanten hos ein som var ved livets slutt, eller øyeblikka då ein sliten lot meg få del i livet sitt. Det er dei nakne møta som ligg att og lyser. Dei sårbare møta. Der alt det ytre er sett til side.

Til slutt er vi alle sårbare menneske. Vi kan alle koma dit at yteevna er borte. At glansen er ribba bort. At vi står att utan anna gods enn at vi er til. Då er det godt å vita at det viktigast for dei fleste av oss, ikkje ligg i den ytre staffasjen, når alt kjem til alt.

han som aldri kom att…

Det hender eg tenkjer på mennene i livet mitt. Det har vore nokre av dei, skal eg være heilt ærleg. Nokre blei kortvarige, nokre blei der lengre. Og alle har dei på sitt vis sett spor i meg. Som ein varme ein stad i eit lunt hjørne i hjartet, som eit ømt sår, som ei yr glede eller som eit hemmeleg smil. Og der er øyeblikk som dukkar opp. Som med han som aldri kom att…

Han var ein fin mann. Vi hadde felles tankegods, felles interesser. Det var mykje å snakka om. Og så gjekk det som det ofte gjer, vi hamna i senga. I mi seng. Den eg sjølv hadde sett opp. Og særleg praktisk har eg aldri vore, så fjølene slang nokså laust under madrassa, Noko heftig blei det, sant å seia, til sengefjølene plutseleg sklei ut og for i golvet med eit brak. Og der låg vi forumla i skårfestet, min gjest og eg.

Det var då eg gjorde generaltabben. Eg lo så eg hylte. Eg lo og lo og greide ikkje stogga. Første etter ei stund merka eg at han som kravla seg på føtene ved sida av meg slett ikkje såg det komiske i situasjonen. Han fekk kleda på seg og kom seg ut, han hadde det brått så fælande travelt. Sengefjølene måtte eg fiksa sjølv. Men ikkje betre enn at dei også ein gong seinare tok same vegen. Men heldigvis denne gongen under ein gjest med betre humoristisk sans.

singing in the rain…

Eg gløymer henne aldri. Endå eg ikkje veit kven ho er. Det var berre eit kort øyeblikk. Ikkje ein gong eit møte. Det skjedde i Bergen. Eg kom ut frå stamkafeen min og det plaskregna. Då, tvers over gata, oppdaga eg ei dame, slett ikkje ung, i raude gummistøvlar og paraply. Ho song av full hals der ho dansa seg gjennom regnet. Orda høyrde eg ikkje, men tonane nådde meg. Og gleda ho utstråla.

Eg blei ståande og sjå etter henne til ho forsvann bak eit hjørne. Men bildet vil eg hugsa for alltid. Var eg målar, ville eg måla bildet av henne, så fylt av livsglede. Kvinna i regnet. Ho vil alltid stå der for meg, når eg ser ut i regnbygene og lurer på om eg skal gå ut. Det går an å fylla regnversdagar med glede også.

 

det som er…

Noko er i ulage i meg i dag. Eg sit her og veit ikkje kvifor. Noko uroleg, utriveleg herjar innvortes. Ingen har sagt noko gale, ingen ting vondt har skjedd. Men eg finn ikkje gleda. Så kva er det som nappar i meg no? Kva har radaren min tatt inn som enno ikkje er nådd opp til det medvitne?

Desse dagane kjem. Då eg må stogga, lytta inn. Tåla sorga mi over det som er tapt, svika eg ikkje meinte, savnet, og også einsemda hos menneske eg har møtt. Den store allmenne einsemda som er så gjenkjenneleg. Den vi ikkje slepp unna same kor mange vi har rundt oss.

I dag sit eg her og held fast om kaffikoppen og vil ikkje gå utanom men gjennom. Det som er, det er. Skyene over meg er lyse, snart vil sola koma. Eg sit her og eg held fast på orda til mi kloke dotter: “Du er eit menneske, mamma. Du har lov til å føla”.

det flottaste…

Eg har vore tre dagar på litteraturfestival i Lillehammer. Ei venninne spurde meg kva som hadde vore den flottaste opplevinga. Eg kunne ikkje svara med ein gong, oppfylt som eg var av flotte foredrag, flotte samtalar og sterke opplesingar. Men no veit eg kva eg må svara. Frukostane! Det aller flottaste var frukostane!

Trøytte etter litt for seine kveldar, ikkje heilt utsovne og hudlause møttes vi ved frukostbordet. Der kraup vi saman og heldt om kaffikoppane, medan vi prøvde å vakna. Der var ingen veloverveide og finslipte ord, der vi møttes med våre ulike liv, vi som alle på ulik måte og på ulike nivå har lukkast med å levera bøker. Men bak bøkene er menneska.

Vi sat der ved frukostbordet. Ein åt ti brødskiver i reinaste Sørensenstil. Ei pirka i melon og salt kjeks. Eg sjølv fekk blikk for grovbrødskive med syltetøy og egg på. Vi sat der ved frukostbordet lenge, lenge. Og vi delte.

Ja, det flottaste var frukostbordet. Møte med livet som ligg bak og under og som er krafta bak alle dei fine bøkene. Møte med menneske som har vågd å kjenna på det å leva.