dette med røtter…

Så har eg igjen starta dagen med å sitja på verandaen min og sett mot fjorden. Snakka litt med han, sagt god morgon. Kjent i heile meg at her er eg heime. Her bur eg, her er hjarta mitt fest, her er røttene mine, Denne bygda, denne fjorden, her høyrer eg til. Det er noko med røtter. Det er blitt sterkare og sterkare i meg. Det er denne bygda eg vaks opp i. Det er her stiene er, dei som var skulevegen min, det er husa her som romma menneska som var ramma rundt livet mitt. Eg undrast om eg hadde kjent det like sterkt om eg ikkje også har budd borte herifrå.

Eg budde i innlandet mange år, både på Toten og i Sverige. Der var vatn å sjå på, det var landskap å bli glad i, det var menneske å oppleva seg nær. Det var år som var viktige for meg. År eg vaks på. År som gav meg fridom. For i ei bygd der alle kjenner alle, nesten, så er det visse reglar og grenser ein passar på. Der ute, der det ikkje var mange som helste på butikken og ingen kjente slekta eller historien din, der var du berre det du var utan vedheng. Desse åra var gode til å finna ut kven eg er, kva som er mitt, og korleis eg ønskjer livet mitt skal vera. Eg erobra vel meg sjølv der, i tillegg til fridommen, den indre. Men så drog eg heim.

No er eg heime. Og det kjenner eg i heile meg. Her vil eg bli. Heretter vil reiser bort bli reiser. Fjorden eg som jente søkte når eg var lei meg, når eg hadde kjærleiksorg eller trong tenkja, no er han min, like utfor glaset. På verandaen min kjenner eg sjølukta og kan pusta. Her er menneske eg kjenner meg knytt til, om vi ikkje snakkast så ofte. Det er mi bygd, mitt folk, min fjord. Og fridommen eg erobra meg der ute, den har eg tatt med. Det betyr ikkje lenger så mykje kva folk synes og seier, det som betyr noko er å vera heime som den ein er. Eg er glad for tida borte, den har gjort at eg kunne koma heim.

 

“det er skitt å bli gammal…”

“Det er skitt å bli gammal, dei kan prøva dei som vil”, seier mor mi. Ho høyrer til den gamle skulen. Av dei som stolt vil greia seg sjølv, av dei som ikkje ber om noko, og som ikkje skal vera til bry. Ikkje ein gong på sjukeheimen, der ho betaler omtrent heile pensjonen sin for å bli tatt vare på kan ho be om noko. Nei, dei har det så travelt stakkars, dei som jobbar der, seier ho. Å stilla krav, den tanken er heilt fjern. Eg er redd det blir annleis den dagen vi som er fødd etter nittenfemtitalet kjem dit. Eg er stygt redd det blir endå travlere for dei som jobbar der då, for vi vil spørja. Garantert.

Mor mi nemnde ein dag at ho hadde ikkje ete egg sidan ho kom på sjukeheimen for to år sidan. “Får de ikkje egg” spurde eg forundra. Jau, dei fekk egg, men ho takka alltid nei fordi ho ikkje hadde hender som greidde kunsten å knekka egget og eta med skei. “Men be om hardkokt då, og få dei til å skrella det til deg og skjera opp til å ha på skjeva” sa eg. Ho såg på meg som om eg hadde foreslått at ho skulle be om å få ei reise til månen. Spørja om noko, nei,det var umogeleg. Og no er det no eingong slik at betjeninga på sjukeheimen, dei er ikkje tankelesarar, så korleis skal dei kunne vita kva mor har lyst på når ho ikkje seier noko.

Ein dag eg kom var ho så svolten, rett etter lunsjen. Dei hadde fått lappar, men berre ein lapp var blitt lagt på fatet hennar, og det blei ho ikkje mett av. “Men kjære deg, bad du ikkje om ein til” spurde eg. Nei, om fatet sto på bordet rett framfor henne fullt av lapper så tok ikkje ho når ingen baud henne. Slik er ho opplært. Ein skal bi budt maten, ein skal ikkje forsyna seg. Å ja, eg hugsar familiebesøka frå barndommen, hadde vi ikkje blitt innprenta at vi berre fekk ta så og så mykje hadde vi ete til vi sprakk, får å by, og by og by, ja rett og slett nauda i gjestane maten, det var slik det skulle vera,  Uten å bli budt var det forbudt å ta. Ein som kom uvitande om dette inn i familien, åt skam på seg, for han forsynte seg kvar gong han blei budt han, og trudde han måtte det. Jaja, ikkje lett for ei dame på 91 å venda om på det som har vore normen. Ein lapp på fatet og ingen som byr meir, det betyr at det er det du er unt.

Eg prøver sjå for meg meg og mine venner på sjukeheimen, enno nokolunde klare i toppen. Ville vi ikkje bedt om det egget vi ville ha og dei lappene vi hadde lyst på? Ville ikkje vi ha gitt klar melding om at no treng eg hjelp, og teke imot hjelpa som noko vi betalte for og hadde rett til. Sjå for deg at sekstiåtterne som gamle gjekk svoltne frå bordet mens bordet bugna av mat. Men enno lever dei og er på sjukeheimane våre, dei som ikkje greier sjølv å skjera over ei brødskive med eggerøre og laks på som betjeningen så flott har laga til men takkar nei og ber om ei skive med kvitost, fordi den greier dei få i seg utan å søla. Dei som ikkje vågar ta den gode maten dei får tillaga fordi dei er redde for at dei ikkje greier kutta maten opp til å få i seg, når dei veit dei ikkje har krefter i hendene til å bruka kniven. Dei som seier “eg har ikkje lyst på” fordi dei ikkje vil vera til bry.

Dei tilsette på sjukheimane våre gjer ein fantastisk jobb, dei prøver å leggja alt til rette, men å vera tankelesarar er dei ikkje utlærte til, og dei kan ikkje sjå utanpå somme av dei gamle at dei heller går svoltne frå bordet enn å be om ei halv skive ekstra. Og det er jo også noko med respekt å lytta til det som blir sagt. Men eit nei er ikkje alltid eit nei, det handlar om kultur dette. Og med så mange ulike personar med så ulike kulturar er det neimen ikkje lett. “Det er skitt å bli gammal”, seier mor, men blir eg gammal og kjem eg på sjukeheimen, så skal eg i alle fall ikkje nekta meg det som er godt, om eg søler aldri så mykje og må masa på dei tilsette. Høyrer du mor!!!!

 

Ver så god, forsyn deg!!!

Det er så godt med menneske som har romsleg sinn og romslege armar. Menneske som raust tar imot småfrosne medvandrarar og gir av sin varme. Eg har ein slik venn. Vi møtes ikkje ofte, men kvar gong vi møtes, opnar han dei kraftige armane sine og eg kan gå rett inn i dei. “Å, får eg ein klem til” pustar eg mot den store, gode magen hans. Og han ler og seier “Ver så god, forsyn deg”. Og eg forsyner meg. Tar inn varmen, aksepten – livsnerva. Var det ikkje for skams skuld ville eg bede om endå ein klem, så godt er det.

Denne vennen byr på seg sjølv. Han tåler glede og sorg, mørke og lys, og alle desse skuggar frå dei menneskelege irrgangar. Han kjenner det frå sitt eige liv. Han har tryggleik nok til både å ta imot og gje.

Det er ei gåve å kjenna eit slikt menneske.

Påskebekjenning…

I år reiser i frå påskedepresjonen. Eg flyr til varmare land. Men påsken skal ein ikkje kimsa av. Det er den aller verste tida å vera aleine på. I alle fall har eg opplevd det slik. I jula er storfamilien ofte saman, då er alle opne og velviljuge og tar gjerne ein ekstra inn. Ofte er det ikkje slik i påsken. Då drar dei på påsketur dei som er dei næraste. Då gjeld det å ha barn og barnebarn og ektefelle som har tradisjonar i lag, eller i det minst ein kjæraste å finna på ting med, eller ei venninne/ein venn i same situasjon som seg sjølv. Men er ein aleine så er ein også ofte stolt og viser det blide ansikt utad så alle trur at det er heilt greit å vera ei attegløyme. Den som er aleine ber sjeldan om noko.

Eg har hata påskar. Eg har kjent på den store einsemd når “alle” har dratt med sine. På hytta eller på reise eller er saman med nokon. Når alle venner er tørka bort, når familien er spreidd for alle vindar. Og det er så uendeleg mange fridagar utan opne handlesenter ein kan gøyma seg i, og på bygda også utan opne kafear. Så ein blir tuslande rundt sine eigen føter. Det er grenser for kor mykje tur ein orkar. Det er grense for kor mykje marsipan det er stas å eta aleine.

Kvar påske kjenner eg den snikande depresjonen koma, jammen også i år. For systemet mitt har ikkje heilt forstått at i år så skal eg ikkje vera aleine. Eg skal til syden. Eg skal dra saman med ei venninne. Eg skal ikkje gå rundt og prøva av alle krefter finna på noko for å halda dagane ut. Men mange blir aleine. Og mange er flinke til å vera aleine, mange finn også på så mykje kjekt dei kan gjera. Men så er det desse kveldane då, der det heldigvis er krim på tv så ein får dei til å gå.

Det går bra. Det går alltid bra. Men at påsken er ei dritt-tid å vera aleine på, det kan eg skriva under.

Den vi viser, og den vi er…

Eg blei utfordra til å tenkja litt nærare på korleis vi viser oss for kvarandre, av ein facebookvenn som sat på kafe og såg på alle dei tilsynelatande lykkelege. Er det samsvar mellom den vi er og det vi viser? No er det vel ingen av oss som vil gå rundt og visa gråten vår offentleg, eller skilta med at vi har det begredeleg nettop no. Men går vi rundt og presenterer eit bilde av oss sjølv som ikkje er sant? For vi er vel alle meir enn det vi viser. Vi har vel alle lag i oss vi ikkje ber utanpå. Og slik kan vi feiltolka kvarandre, som om alle andre har det så mykje betre enn eg har det. Mens vi vel alle har det både litt godt, når sola skin, og har våre skuggesider med sorg og lengsel og uoppfylte draumar andre dagar.

Eg ser alltid lykkelege par, når eg går meg ein tur. Ser dei som er to. Ei venninne som ikkje fekk barn, ho såg berre kvinner med barnevogn eller magar. Den som slit med helsa ser berre desse spreke som fyk til fjells og er friske og lette i hamsen. Vi lar oss kanskje blenda av lengselen vår. Vi ser det vi gjerne skulle hatt, utan å vita noko om korleis dei som tilsynelatande har det eigentleg har det.

Nei, eg vil ikkje gå rundt og visa mine dårlege dagar ope til skue. Eg vil ikkje kasta sinne og frustrasjon framfor føtene til folk når eg har den dagen. Eg vil ikkje visa mi einsemd og gråten i meg over det som er tapt. Eg vil smila. Eg vil fokusera på det eg har av godt. Eg vil finna det mulege mellom det umulige. Er eg då falsk? Eller er det slik at vi skal få lov til å smila og visa vårt beste, men heile tida vita at vi alle er meir enn det som viser. Og i blant mellom dei som tåler det og som er nære kan vi visa det alt. Den vi er, med alle våre sider.

Vi er alle meir enn vi viser, og må ikkje la oss blenda. Heller gje kvarandre eit stort rom å leva i.

å vera sexy…

Eg sto framfor spegelen i dagmorges og studerte meg sjølv i heile min velde. Strauk hendene nedover brysta, som tyngekrafta har gjort sitt med, og den mjuke magen som har fått litt nedheng. Eg er inga ung kvinne lenger. Eg er ikkje fast i fisken, her er både striper og bulker og humpar. Eg blei ståande i tankar. Er det for seint no, å kunne håpa på å vera ørlite sexy?

Ikkje at eg nokon gong har kunne påberopa meg å vera av dei sexye. Det er vel ikkje det som har vore mitt største fortrinn. Men eg var ein gong yngre, eg var ein gong strammare i kroppen. Eg var ein gong meir attraktiv. Det er ikkje å koma frå at den tida då menn snudde seg etter meg på gata no synes over.

Igjen måtte eg ta eit blikk i spegelen. Vil eg vera sexy? Er ikkje det eit ord som ikkje høyrer med i ei aldrande kvinne sitt vokabular? Men så er det noko med det at alderen, den kjem berre på utsida, ikkje på innsida. Og så tenkjer eg på mor som for lengst har passert nitti. Ho går aldri ut døra utan å ha sjekka håret i spegelen, ho bekymrar seg når buksa begynner å bli litt trong. Eg trur ikkje ho prøver å vera sexy, men det er noko med dette å vera kvinne.

Framfor spegelen tok eg meg sjølv i nakken og retta ryggen, og så sa eg til meg sjølv, sexy eller ikkje, du er kvinne. Du har enno ein varm mjuk kropp som er huset du bur i. Og du har enno både evna til å bli begeistra og til bli såra, og enno brenn elden i deg, noko som vel høyrer til dei som ikkje er utgått på datoen. Huset du bur i får du ta vare på så godt det går, og så får det som er inni få vera både ungt og erfarent på ein gong. Eg lever enno, med alle sansar på plass. Sexy? Ja, kanskje også det, for dei augo som evner sjå det. Kven veit.

 

 

Visst er eg julebarnsleg…

Er det ulovlig å vera ufattelig julebarnslig? Her er det ei verd som ropar og skrik i nød, og eg pyntar stova med nissar og englar og glorete figurar som glitrer i blått og grønt og raudt, og fryder meg. Og eg spelar julemusikk og gler meg over å tenkja ut julegåver og å pakka inn. Og gler meg til treet eg skal dra inn i leiligheten og pynta, og eg håper verkeleg det kjem nokre julegåver under. For sikkerhets skuld har eg sikra med med å kjøpa eit par til meg sjølv.

Treng eg noko? Nei! Ønskjer eg meg noko? Veit ikkje heilt kva eg skal ønskja meg. Ville eg bli veldig lei meg om alle rundt meg slutta å gje julegåver? JA! Eg er så barnsleg at eg vil pakka opp på julaftan, om så ei nøtt eller ei mandaring. Men dei må vera pakka inn med julepapir, med band og merkelapp på.

Eg overser ikkje invitasjonene til å invitera ein middagsgjest til Kirkens Bymisjon, eg overser ikkje svoltkatastrofen som Kirkens Nødhjelp fortel om, eg overser heller ikkje dei i nærmiljøet som treng litt ekstra, anten det er to eller firbeinte. Men må det vera ei motsetting mellom det og å unna meg litt raus jul sjølv? Kan eg ikkje både tenkja på hine og fryda meg over mitt eige juletre med pakker under? Begge deler? Og eg ventar ikkje på at nokon andre skal laga julegleda til meg, eg lagar mi eiga jul som best eg kan.

Eg er barnsleg juleglad. Eg har til og med kjøpt meg julekjole med nisser på. Eg tenner lys kvar adventskveld, og eg har ein stor nisse på verandaen i tillegg til dei som sit på bokhylla, på fjernsynshylla, på spisebordet og salongbordet. Det er desse få vekene. Det er denne korte tida til å vera i julemodus. Eg har stor respekt for dei nøkterne, dei som vel alternative løysingar, til og med dei som ikkje bryr seg om jul. Men eg håper dei hugsar ein julepresang til meg, som eg kan leggja under treet mitt i god tid på førehand og sitja å sjå på i kveldene før kvelden.

Ja visst er eg barnsleg. Altfor barnsleg for ei dame i min alder. Men eg skjemst ikkje. Så visst ikkje. Jul er jul.

snart til syden…

Eg skal til syden. Og gler meg enormt til sol og varme. Kva er vel betre nett no når sluddet fell ned og det er surt og like før bakkane er kvite. Men så kom eg til å prøva bikinien då. Den flotte nye med tigeransikt midt på brystet og ellers tigermønstra over alt. Der sto eg framfor spegelen og strutta og bikinien heldt så vidt på plass det som skulle innunder. Eg har aldri innbilt meg at eg er noko sylfide. I grunnen så har eg ikkje hatt noko plage med heilårskroppen min som er prega av år og forfall. Eg har pynta meg med fine kjolar og i grunnen vore glad i alle livets gåver, inkludert maten. Men så er det bikinien då. Eg kneip meg i sideflesket og konkluderte med at å ta av var fåfengt å tenkja på fem dagar før flyet tok av. Eg sto framfor spegelen og sa til meg sjølv, du er fin nok, du er mjuk og du er deilig. Men det var som om høyrselen min var noko svekka og berre høyrde, “det blir ikkje stas å gå på stranda slik”. Men eg har det ikkje med å gje meg på tap. Det gjeld å ikkje vera rådalaus. Eg fekk ein ide og strena rett til parfymeriet og sa “gje meg sjølvbruningskrem, hurtigverkande og så mørk som mogeleg”. For det er jo mykje betre å vera brunfeit enn bleikfeit. Og den søte dama i parfymeriet var velviljen sjølv, ho fant fram både skrubbekrem og sjølvbruningskrem og hanske til påsmøring, det dyraste som var i butikken men det var det som var det beste, sa ho, og eg kjøpte. Lettlurt er eg, det innrømmer eg. Men kva gjer ein ikkje når ein er i naud.

Så var det heim og setja prosessen i gong. Eg sette på Beach Boys Good Vibrations, og så var det å skrubba seg blank som ei barnerompe, og deretter på med hansken og det mørkbrune skummet som skulle smørast på. Og vips skulle eg vera brun. Eg nynna good vibrations og var alt  mentalt framme i sola. Og eg smurde og eg smurde og så var det å tasla rundt i leiligheten i all sin skrud mens kremen fekk turka, i stort håp om at ingen skulle dukka uventa opp nett no. Og ingen kom. Berre at då eg skulle beundra meg sjølv framfor spegelen som brun og lekker, ja så var det blitt ein rar brunfarge, og bak på leggen var ei kvit stripe eg ikkje hadde fått smurt inn. Ryggen var flekka og stor sett kvit som før, og litt flekker var det forresten både her og der over alt. I grunnen ikkje heilt lekkert dette heller.

Jaja, det er enno nokre dagar til flyet går, så fargen får vel gått seg til, og eg er no den eg er, og den tida er over då eg skulle strena over stranda og få blikk frå kjekke karar. Nei, i dag strekkjer eg meg ikkje lenger enn til at kanskje ein god mjuk litt kvitbleik kar med hengemage og bryst skal tenkja, vi er fleire i same båt. Og kven treng vera billedvakker for å ha det gøy. Her skal det nytast sol og varme med sideflesk og med bryst som svulmar utover bikinitoppen og lår som svingar seg når eg går. Tjohei for glede å vera kvinne i mogen alder. Og om kvelden er det å henga på seg fargerike kjolar og vera lady. Og på seine sydenkveldar er alle kattar grå og alle kvinner vakre, er det ikkje slik?

Eit liv etter valet…

Så mykje stygt, så mykje vondskap og hatsk som er blitt virvla opp i denne valkampen, kan vi greia forsoninga etterpå, same kven som vinn? Kan vi greia leggja bak oss kamp og aggresjon og gå vidare som eitt folk, samla om det å byggja dette landet som vi alle er glade i? Kan vi greia takka for at vi har eit demokrati, same kven som går sigrande ut?

Kan vi no evna leggja bort sinne, frykt og antipati og heller bruka kreftene på saman å jobba vidare for det gode vi har her i landet, verdiar som er djupt forankra i oss som folk. Overordna verdiar som skulle samla oss.

Ja, vi skal ha overtydingar, vi skal ha meininger og engasjement. Og vi skal halda fram med å jobba for det vi trur på. Men ikkje med hat og skitkasting og splittande angrep. Vi kan med våre ulike tankar og overtydingar møtast med respekt, og aksept for det eit demokratisk val gir oss som svar. Same om vi står på vinnar eller taparsida. Som norske borgarar er vi vel vinnarar uansett.

Måtte vi no leggja det vonde bak oss og sjå at vi alle vil landet vårt det beste, og gå vidare derifrå. Det er eit liv etter valet.

Nei, eg er ikkje versjuk. Så absolutt ikkje. Eg dansar i regnet og nyt å løfta ansiktet å bli reinsa av dei friske dråpane. Eg likar å trampa gjennom sølepyttar og tenkjer at det er ei velsigning med regn, korleis hadde livet vore om det ikkje kom ein dråpe av det slaget. Men i dag kjenner eg at nok er nok. For vi kunne vel fått ein einaste heil dag utan å bli vaska og skylt og forfriska. Det kunne vore så søkkande godt med å bli stroken over huda av mjuke solstrålar, og å kjenne varmen smyga seg om kroppen. Det er rett og slett nådd eit mettingspunkt i meg no, med dette regnet.

Nei, eg har det ikkje med å vera i dårleg lune. Men i dag når eg no ser ut på endå ei regnbye så kjenner eg noko smyg seg gjennom kroppen, noko eg ikkje likar å kjenna på. Eit tungsinn. Nei, la oss kalla det melankoli, det høyres kjekkare ut. Men det kjennest meir ut som tungsinn. Eg stirrer intenst opp mot skyene for å sjå om det ikkje er ei glipe der, eit ørlite håp. Og så synes eg eg ser håpet, men det varer ikkje lenge før det pøsar ned igjen.

Vatn er ei livets gåve, men kjære vene, no har vi fått nok for ei stund. Er det ein klageinstans mon tru? Er det nokon ein kan påkalla for eit par dagar med sol og varme. Det kan no ikkje vera storforlangande å ønskja seg det vel? Eit par dagar, nei ei veke, to, eller gjerne tre. Det har vi sanneleg fortent no. Basta!